Re-integratie begint niet met solliciteren, maar met vertrouwen

Steeds meer mensen krijgen te maken met langdurig ziekteverzuim en een tweede spoortraject. Toch begint re-integratie volgens Register Loopbaanprofessional Esther Schouten niet bij solliciteren of wetgeving, maar bij de mens. Al ruim twintig jaar begeleidt zij organisaties en mensen bij loopbaanvragen, re-integratie en duurzame terugkeer naar werk. "Pas als iemand zich weer veilig voelt, ontstaat ruimte om vooruit te kijken."

Wie Esther spreekt, begrijpt direct waarom cliënten haar jaren later nog weten te vinden. Ze praat met warmte en enthousiasme over haar vak en blijft naast mensen staan op momenten waarop zij zelf even niet meer weten welke kant ze op moeten.

"Ik dacht vroeger dat ik als loopbaancoach heel veel moest doen," zegt ze lachend. "Ik moest veel kennis hebben, veel adviezen geven en voor iedere situatie een oplossing bedenken. Inmiddels weet ik dat het juist om de kleine dingen gaat en dat luisteren veel belangrijker is." 

"Soms laat ik bewust een stilte vallen. Soms trek ik alleen een wenkbrauw op of stel ik één eenvoudige vraag. Vaak is dat precies waardoor iemand zelf weer verder kan."

Een vraag veranderde haar loopbaan

Dat zij zelf ooit loopbaanadviseur zou worden, had Esther nooit kunnen bedenken. Op de middelbare school kreeg ze een beroepskeuzetest voorgelegd, zoals dat in de jaren 80 gebruikelijk was. "Die tests gaven weinig echt inzicht. Meisjes kregen kapster of verpleegster voorgeschoteld, jongens brandweerman of politie. Fantasieloze opties, die weinig zeiden over wie je werkelijk was. Ik koos toen maar voor iets met kinderen, omdat dat nog het meest bij me leek te passen."

Pas in de praktijk merkte ze dat die keuze niet bij haar paste. "Werken met kinderen bleek niets voor mij. Ik wist alleen niet wat dan wel." Ze belandde in administratieve functies, simpelweg omdat daar makkelijk werk in te vinden was. "Maar ik voelde dat mijn talent daar onvoldoende tot zijn recht kwam."

Een loopbaanadviseur stelde haar destijds een eenvoudige vraag: waarom had ze ooit voor het werken met kinderen gekozen en welke kwaliteiten zaten daarachter? Daardoor ontdekte ze dat haar talenten veel breder inzetbaar waren dan ze zelf dacht. Een ingrijpende carrièreswitch bleek helemaal niet nodig. "Zij heeft een zaadje geplant. Daar ben ik haar nog altijd dankbaar voor."

Esther ging weer studeren, eerst Opleidingskunde, later Human Development. Zo rolde ze via verschillende functies steeds verder het HR-vak in. Loopbaanadvies deed ze in die jaren eerst naast haar andere werk. Tot het punt kwam waarop ze de knoop doorhakte. "Ik merkte dat hier al mijn kennis en ervaring samenkwamen. Toen was de keuze eigenlijk niet meer zo moeilijk."

Mensen zien

"Wat twintig jaar ervaring mij vooral heeft geleerd?" Ze hoeft er niet lang over na te denken. "Mensen zien. Niet alleen luisteren naar wat iemand zegt, maar ook kijken. Observeren. Lichaamstaal zien. Voelen wat iemand misschien nog niet hardop durft uit te spreken."

Juist daarin zit volgens haar de ontwikkeling die ze zelf als professional heeft doorgemaakt. "Je begeleidt niet alleen een gesprek, maar ook een proces. Je weegt belastbaarheid, mogelijkheden, arbeidsmarkt en de belangen van alle betrokkenen mee. Dat leer je niet uit een boekje alleen."

Volgens Esther vraagt iedere situatie iets anders. Soms is een luisterend oor nodig, soms juist richting of een advies. Juist dat voortdurend schakelen tussen coachen en adviseren maakt het re-integratievak zo bijzonder. "Je hoeft ook niet altijd degene te zijn die het antwoord geeft. Vaak ontstaat er pas iets als je iemand de ruimte geeft."

Niet de regels, maar de mens

Goede loopbaanbegeleiding vraagt meer dan empathie en mensenkennis alleen. Kennis van loopbaanontwikkeling, belastbaarheid en de arbeidsmarkt is minstens zo belangrijk. Juist in een re-integratietraject komt die combinatie van mensgericht werken en vakinhoudelijke expertise samen.

Wie met Esther over re-integratie praat, hoort haar opvallend weinig over wetgeving of procedures. Natuurlijk kent ze de wet- en regelgeving van binnen en van buiten, weet ze hoe een re-integratietraject is opgebouwd en begrijpt ze de verschillende belangen die daarbij spelen.

Toch begint haar werk daar nooit. Voor haar staat altijd eerst de mens centraal. Achter ieder re-integratiedossier schuilt een persoonlijk verhaal. "Er zit altijd een mens achter een dossier. Er is vaak ontzettend veel gebeurd. Mensen zijn ziek geworden. Hun vertrouwen is beschadigd. Soms zijn ze hun werk kwijtgeraakt, soms hun toekomstbeeld."

Juist dat dreigt volgens haar nog weleens naar de achtergrond te verdwijnen. "Er spelen zoveel belangen. Werkgevers willen een loonsanctie voorkomen. Verzekeraars kijken mee. Het UWV stelt eisen. Ondertussen probeert iemand vooral grip te krijgen op een situatie die zijn leven volledig op zijn kop heeft gezet."

Iemand zit wel midden in misschien de moeilijkste periode van zijn leven

Soms moet je even vóór iemand gaan staan

Ze vertelt over cliënten die volledig vastlopen doordat de druk steeds verder oploopt. "Dan moet er ineens gesolliciteerd worden, terwijl iemand nog nauwelijks de deur uitkomt."

Op zulke momenten kiest ze bewust voor vertraging. "Ik zeg dan tegen opdrachtgevers: geef me even de ruimte. Laat mij eerst met deze cliënt aan het werk gaan."

Niet om verantwoordelijkheden uit de weg te gaan, benadrukt ze. Integendeel. "Ik neem niets over. Mijn cliënten blijven zelf verantwoordelijk. Maar soms ga ik wel even vóór hen staan." Esther glimlacht. "Uiteindelijk zitten zij achter het stuur. Ik zit ernaast. Ik help navigeren."

Dat is precies wat ze doet: rust creëren, de druk tijdelijk wegnemen en mensen stap voor stap helpen weer vertrouwen op te bouwen. "Pas als iemand zich weer veilig voelt, ontstaat ruimte om vooruit te kijken."

Re-integratie begint niet met solliciteren. Re-integratie begint met vertrouwen.

Je bent méér dan je beroep

Ze ziet mensen die hun gezondheid zijn kwijtgeraakt. Hun zelfvertrouwen. Soms zelfs hun identiteit. Maar niemand valt samen met zijn beroep. Misschien is dat wel haar belangrijkste boodschap. "Veel mensen vereenzelvigen zich met hun werk. Ze zeggen: 'Ik bén accountant.' Maar je bént geen accountant. Je bent een mens met talenten. Die talenten zet je toevallig als accountant in."

"Je bent niet afgeschreven omdat je ziek bent geworden. Of omdat je lichaam of je hoofd je even in de steek heeft gelaten. Je bent nog steeds van waarde!"

Juist wanneer werk wegvalt, ontstaat ruimte om opnieuw te ontdekken wie iemand is en wat er mogelijk is. En als iemand dat weer ziet, verandert vaak ook het perspectief. Esther maakt het keer op keer mee. "Dat vind ik misschien wel het mooiste moment van mijn werk. Dat iemand weer ziet wat er allemaal wél kan. Dan ontstaat er weer perspectief."