‘Niet iedereen komt uit een gouden nest’

Voor Maike Withaar voelt de nieuwe Wet van school naar duurzaam werk als een bevestiging van iets waar ze al jaren in gelooft. Haar achtergrond als Register Loopbaanprofessional, haar ervaring als loopbaan- en scholingsadviseur en haar huidige werk als Jongerenconsulent Participatie bij Avres komen daarin samen. Ze ziet dagelijks hoe belangrijk het is om jongeren niet alleen naar betaald werk te begeleiden, maar vooral te helpen ontdekken wie ze zijn, wat ze kunnen en waar ze naartoe willen. 

"Alles wat ik heb gedaan, wat ik doe, waar ik waarde aan hecht en waar ik me graag voor inzet valt nu zó mooi samen."

Meer dan de uitvoering van een wet

Maike begeleidt jongeren tussen de 18 en 27 jaar die een beroep doen op de Participatiewet. Officieel is haar opdracht helder: jongeren begeleiden naar werk en financiële zelfstandigheid. Toch kijkt zij anders naar haar rol dan veel professionals binnen het sociale domein. Waar de focus vaak ligt op participeren, trajecten volgen en voldoen aan verplichtingen, ziet Maike vooral jongeren die vastlopen in keuzes. 

"Wat al die jongeren gemeen hebben? Die hebben allemaal zoiets van: ik weet niet wat ik moet. Ik weet niet wat ik later wil worden. Ik heb geen idee." Dat is precies waar haar achtergrond als Register Loopbaanprofessional van pas komt.

Dromen als vertrekpunt

Tijdens intakegesprekken begint Maike niet met regels of verplichtingen. Ze begint met een vraag. "Ik maak bijvoorbeeld gebruik van de droombaanvraag: Wat wilde jij vroeger worden toen je een klein jongetje of meisje was?"

Van daaruit onderzoekt ze samen met jongeren waar hun interesses liggen. "Ik vind het een mooie uitdaging om te kijken: oké, je móét participeren, maar hoe kunnen we dan zo dicht mogelijk bij jouw interesses blijven?"

Vaak merkt ze dat jongeren een opleiding als einddoel zien. "Dan zeg ik altijd: nee, een studie is een middel om je doel te bereiken. Als jij verpleegkundige wilt worden, dan is het logisch dat je die opleiding gaat volgen."

Volgens Maike verandert er op dat moment iets. "Dan merk ik gewoon dat jongeren ineens anders gaan nadenken over wat ze later willen gaan doen en hoe ze daar naartoe kunnen werken."

Stap voor stap richting de toekomst

De weg naar werk of opleiding verloopt zelden in één rechte lijn. Daarom maakt Maike haar begeleiding zo concreet mogelijk. "Ik teken vrijwel altijd een trappetje. We staan nu hier en jij wilt daar naartoe. Die stap ga je niet in één keer zetten. Maar we kunnen wel samen kijken hoe je er stap voor stap komt. Dan duurt het maar wat langer, maar geef je dromen niet op!"

Dat vraagt tijd en aandacht. "Deze intensieve aanpak leidt best vaak naar een baan. Alleen het is wel heel tijdsintensief en onze ‘caseload’ neemt toe."

Toch blijft ze erin geloven. “Er is duidelijk meer instroom van jongeren naar de bijstand en de uitstroom gaat daar niet gelijk in mee, maar dit is wel iets waar ik ontzettend in geloof.”

Voorkomen in plaats van repareren

Juist daarom is Maike enthousiast over de Wet van school naar duurzaam werk. De nieuwe wet stimuleert onderwijsinstellingen, gemeenten en andere partners om gezamenlijk jongeren eerder in beeld te krijgen en ze extra te begeleiden bij het vinden en behouden van werk.

We kunnen veel doen om te voorkomen dat jongeren in de bijstand belanden

"Ik geloof heel erg in dat stukje investeren en samenwerken aan de voorkant." Nu komt Maike vaak pas in beeld als een jongere al is uitgevallen. "Ik word vaak benaderd op het moment dat het al te laat is. Dat school al heeft gezegd: we gaan niet verder. En dat iemand al tien keer heeft gesolliciteerd en nergens wordt aangenomen."

“Er valt veel winst te behalen door eerder in te grijpen”, aldus Maike. "Als wij eerder in contact waren gekomen, hadden we al veel meer mooie dingen kunnen doen." Met vroegtijdige begeleiding kunnen volgens haar veel jongeren een beroep op de bijstand voorkomen.

Jongeren willen vaak wel

In de publieke discussie ligt de nadruk soms op wat jongeren niet doen. Maike ziet juist iets anders. "Ik sta in verbinding met al die jongeren die echt heel graag willen, maar helaas niet de kans krijgen." 

Ze noemt bijvoorbeeld jongeren met autisme, ADHD of andere ondersteuningsvragen. "Ik begeleid veel jongeren die echt wel willen werken, maar vanwege hun zorgvraag net iets anders of iets extra's nodig hebben."

Kijk méér naar mogelijkheden

Ook werkgevers kunnen daarin volgens haar een belangrijke rol spelen. "Kijk méér naar mogelijkheden." Ze begrijpt dat werkgevers wensen hebben, maar vindt dat veel vacatures nog steeds onnodig veel mensen uitsluiten. "Waarom vragen we voor een planner standaard hbo-niveau? Waarom moet iemand vijf dagen per week werken? Waarom acht uur per dag? Waarom zou dat niet met zes uur kunnen?"

De gecertificeerde loopbaanprofessional

Maike is ervan overtuigd dat haar opleiding en certificering als Register Loopbaanprofessional haar werk versterken. "Ik zou aan andere participatieconsulenten bijna het advies willen geven: ga óók die loopbaanopleiding volgen, zodat je kennis krijgt van al die instrumenten die je kunt inzetten."

Uiteindelijk draait het natuurlijk niet alleen om testen of methodieken. "Testen is één ding. Maar vervolgens: wat doe je ermee? Het gesprek daarover is veel belangrijker." En daar komt de loopbaanprofessional in haar om de hoek kijken. 

Juist die combinatie van arbeidsmarktkennis, loopbaanmethodieken en persoonlijke begeleiding maakt volgens Maike het verschil. "Dat helpt gewoon enorm. Het is iets waarvan ik zo ontzettend de meerwaarde van inzie.”

Werken is zoveel meer dan inkomen

Tijdens het gesprek wordt duidelijk hoe sterk Maike gelooft in de waarde van werk. "Werk betekent voor mij echt veel meer dan alleen geld. Ik weet van mezelf dat ik depressief kan raken als je mij zeven dagen per week tussen vier muren zet."

Die overtuiging neemt ze mee in haar gesprekken met jongeren. "Jongeren bedenken dat niet uit zichzelf. Je hebt iemand nodig die dat gesprek aangaat."

"Ik ben echt oprecht dol op mijn werk, het is rijkdom”, sluit Maike af. 

Dat is voelbaar in alles wat ze doet. En misschien ook precies waarom haar boodschap zo relevant is: achter iedere uitgevallen student, iedere jongere in de bijstand of iedere twijfelende schoolverlater schuilt geen dossier, maar een mens met talenten, mogelijkheden en dromen. Duurzame participatie begint niet bij regels of trajecten, maar bij iemand die mogelijkheden ziet en in je gelooft.