Gemeente Rotterdam: jobcoach cruciaal om terugval in bijstand te voorkomen

door Jolan Douwes

Zou afdelingsmanager Leontine Hoekman van Rotterdam Inclusief zelf aan de slag willen als jobcoach? Haar antwoord klinkt aan het eind van het interview zo spontaan dat ze er zelf om moet lachen. Hoekman werkt 38 jaar bij de gemeente. In haar beginjaren had ze een vergelijkbare baan als de huidige werkcoach. Ze hielp toen mensen in de bijstand met hun eerste oriëntatie op de arbeidsmarkt. Nu geeft ze onder meer leiding aan 50 van de 232 jobcoaches die voor de gemeente Rotterdam werken. 

Haar enthousiasme ziet ze terug bij haar medewerkers: de wil is groot om kwetsbare mensen aan een baan te helpen en te zorgen dat ze die behouden. 'Als leidinggevenden moeten we job- en werkcoaches eerder afremmen dan oppeppen. Uit medewerkerstevredenheidsonderzoeken blijkt steeds dat bevlogenheid hoog scoort bij deze groep. Helaas geldt dat ook voor de werkdruk.' 

Dat kan ook niet anders in een stad die rond de 31.600 huishoudens met een bijstandsuitkering telt. Van deze groep inwoners, vaak met psychische, sociale of gezondheidsproblemen, krijgen er zo'n 1.400 jobcoaching via de gemeente. De begeleiders maken afspraken met werkgevers, bereiden de werkzoekenden voor op het sollicitatiegesprek en zo nodig gaan ze mee. Na plaatsing houden zij contact met de medewerkers en hun leidinggevenden. In Rotterdam staat daar een vergoeding voor 36 tot 60 uur begeleiding in het eerste jaar tegenover bij een 24-urige werkweek, en anders naar rato. Rotterdam heeft zelf 267 medewerkers met een garantiebaan.  

Subsidie

In en om de stad zijn 1.835 mensen aan het werk in een baan met loonkostensubsidie. Hoekman: ‘Veel van hen krijgen ook jobcoaching, via ons of via de werkgevers. Wij werken onder meer samen met supermarkten, zorginstellingen en productiebedrijven. Jobcoaches blijven bij een garantiebaan maximaal drie jaar betrokken. Verlenging is alleen mogelijk als iemand overstapt naar een andere baan of in bijzondere situaties.’ Hoekman pleit ervoor daar flexibeler mee om te gaan. 

Wanneer is langere begeleiding volgens jou nodig? 

'We zien dat mensen uit de bijstand snel kunnen uitvallen als ze eenmaal werken. Ze kunnen bijvoorbeeld in paniek raken als er in de privésfeer iets gebeurt waardoor ze hun vastigheid kwijt zijn. Dat kan het overlijden van een ouder met een begeleidersrol zijn - iemand die zegt: 'Nu moet je echt weer aan het werk'. Werkgevers hebben vaak onvoldoende tijd of ze zijn zelf niet in staat om dan goed te begeleiden. Met behulp van jobcoaches is de kans groter dat deze mensen hun baan behouden. Voorkomen van uitval is altijd beter dan terugval in de bijstand.’  

De afdelingsmanager verwijst naar een onderzoek van Bureau Berenschot in opdracht van het ministerie uit 2024. Daaruit blijkt dat een baan met loonkostensubsidie op macro-niveau goedkoper is dan een bijstandsuitkering: minder zorgkosten, schuldhulpverlening, uitkeringen, overlast en criminaliteit en een hogere kwaliteit van leven.  

Postkamer

Succesverhalen zijn er volgens de afdelingsmanager zeker. 'Ik denk  bijvoorbeeld aan een medewerker van onze postkamer en een projectmedewerkster. De man had al acht jaar niet meer gewerkt vanwege privéproblemen. En de vrouw heeft twee jaar een gemeentelijke garantiebaan gehad en gesolliciteerd op een reguliere vacature. Ze kwamen allebei van ver, maar ze hebben zich dubbel en dwars bewezen. Onlangs kregen ze een vast contract. Dat hebben ze zelf bereikt, maar de coaches hebben eraan bijgedragen.’ 

De mensen die jobcoaches begeleiden, staan qua zelfvertrouwen vaak met 10-0 achter

Wat maakt dit werk waar je een lange adem voor nodig hebt? 

'De mensen die de jobcoaches begeleiden, durven vaak niet aan het werk te gaan. Hun angst is groot dat ze niet aan de verwachtingen kunnen voldoen, ruzie krijgen met de baas of het niet volhouden. Qua zelfvertrouwen staan ze met 10-0 achter. Voor jobcoaches is het een klus om signalen van onzekerheid en koudwatervrees te herkennen. Zij motiveren, bereiden goed voor en geven het vertrouwen dat de werkzoekenden de baan aankunnen. Een extra telefoontje of bezoekje kan voorkomen dat iemand vlak voor een sollicitatiegesprek of op de eerste dag van een nieuwe afhaakt.'  

Voordat de jobcoaches in beeld komen, zijn werkzoekenden vaak al door jongeren-, werk- of teamcoaches begeleid. Zij werken bij afdelingen met namen als Jongerenloket, Rotterdam Inclusief en Werkgevers, zelfstandigen en arbeidsmarkt. 

Waarom zo veel loketten? 

Hoekman: 'Vanwege de grootte van de gemeente Rotterdam is het proces van uitkering naar werk opgeknipt: eerst werkfit maken, dan bemiddelen naar een baan. Dat doen we bij verschillende doelgroepen. Bij jongeren gaan we anders te werk dan bij mensen tussen de 45 en 55 jaar, de grootste categorie. Nieuwkomers krijgen ook weer specifieke begeleiding.’ 

'Soms is het zoeken naar de goede match. Maar als iemand op de juiste plek zit, horen we positieve geluiden van werkgevers. Mensen die lang geen kans hebben gekregen, zijn vaak extra gemotiveerd en dankbaar. Dat zie je terug op de werkvloer: hun inzet zorgt voor een fijne sfeer in het team en hun enthousiasme werkt aanstekelijk. Zo'n positieve ervaring gun ik niet alleen de mensen in de bijstand die nu aan de kant staan, maar ook de werkgevers.' 

'Een voorwaarde is wel dat de collega's zich er senang bij voelen. Als er spanningen ontstaan, moet je niet tot in het oneindige doorgaan. Voor mensen die een psychische aandoening hebben of vrij ver in het autistische spectrum zitten, is niet iedere werkplek geschikt. Wij bieden collega's en leidinggevenden onze 'Harrie Helpt'-training aan om te leren omgaan met mensen met een beperking. Ik las in het Noloc-interview met mijn collega-manager Jaap Weijenberg dat de gemeente Amsterdam collega's ook trainingen geeft.'  

Rotterdam is een diverse stad, zijn de jobcoaches representatief? 

'Mannen zijn nog in de minderheid. We hebben collega’s met verschillende culturele achtergronden, maar het mag nog wel wat diverser. In de vacatureteksten staat dat we inclusiviteit stimuleren. Maar ik merk dat het beter werkt als we collega's bij de gemeente aansporen om een andere loopbaanstap te maken en door te groeien. Als ze enthousiast, nieuwsgierig en creatief zijn, maken ze een kans.'  

'We hebben regelmatig vacatures en ik ben altijd blij met de frisse blik van iemand van buiten. Maar dat geldt ook voor mensen die binnen de gemeente willen switchen naar jobcoaching. Laatst maakte iemand die eerst jobcoach was en toen interne trainer een verrassende keus: hij miste het begeleiden van zijn mensen en wilde weer terug.' 

Zijn jobcoaches bij de gemeente gecertificeerd? 

'De meesten wel. Nu is dat nog op vrijwillige basis, maar we zijn aan het onderzoeken of we het Noloc-keurmerk voor Register Jobcoach kunnen verplichten. Dat duurt nog wel even en het is ook wel kostbaar, maar we willen investeren in kwaliteit en dezelfde manier van begeleiden. Daarom hebben al onze jobcoaches onlangs een cursus bij Elan Training laten doen. Werkzoekenden krijgen nogal eens te maken met een andere jobcoach. Dan helpt het bij de overdracht als iedereen dezelfde methodiek gebruikt.'   

'Voor een duurzame plaatsing is ook een goed samenspel met de werkgevers nodig. Als jobcoach moet je weten wat de hobbels zijn. Verwachtingen moeten over en weer worden uitgesproken om teleurstelling te voorkomen. En als de collega's niet goed zijn voorbereid, kunnen de geplaatste mensen het gevoel krijgen dat ze er niet bij horen. Het risico op uitval is dan ook weer groot.'  

We zijn als overheid een beetje doorgeschoten in regels en procedures

Heb je nog een wens voor je collega's? 

'Ik zou willen dat jobcoaches meer regelvrijheid krijgen. We zijn als overheid een beetje doorgeschoten in regels en procedures. Veel jobcoaches klagen over de administratieve taken, waardoor ze minder aan begeleiding toekomen. Ik zou geen urenrestrictie per jaar meer willen en na twee jaar een mogelijke verlenging. In plaats daarvan pleit ik voor standaard drie jaar (met de optie op verlenging) en een urenmaximum. De jobcoaches zouden de uren dan vrij mogen invullen: minimaal één per maand, verder afhankelijk van de behoefte van werkgever en werknemer. De extra kosten kunnen we dekken met een besparing op die administratieve lasten. 

'Werkgevers en werknemers raken niet gemotiveerd omdat een coach de juiste formulieren invult, maar omdat ze een gesprekspartner hebben die naar ze luistert en aansluit bij hun behoefte. We mogen wel wat meer vertrouwen op hun professionaliteit.'  

Zou je het werk zelf weer willen doen? 

'Kom maar door, hoor! Mijn baan als werkcoach – al heette die toen anders - was een van de mooiste die ik heb gehad. De enige frustratie was dat ik niet al mijn cliënten een stap verder kon brengen in hun leven. Maar degenen die ik kon helpen, gaven genoeg energie om door te gaan.'